شاخصهای عملکرد مطب: شش عدد برای مرور ماهانه
دریافتی ماه بهتنهایی نمیگوید مطب کجا ضعیف شده است. این راهنما شش عدد را کنار آن میگذارد: نرخ بازگشت، بیمار جدید، درآمد هر ساعت کار، غیبت، نوبت خالی و بدهی باز. برای هر کدام روش حساب با مثال و معنای تغییرش آمده است.
آخر هر ماه، دریافتی ماه اولین عددی است که به چشم میآید. این عدد مهم است، ولی نمیگوید چرا بالا یا پایین رفته است. ماهی که دریافتیاش کم شده، شاید بیمار تازه کمتر آمده، شاید نوبتها خالی ماندهاند یا شاید پول خدمات انجامشده هنوز نرسیده است. شاخصهای عملکرد مطب، که در زبان مدیریت به آنها KPI هم میگویند، همین چند عدد کنار دریافتیاند و نشان میدهند مشکل از کجاست. شش شاخص زیر همه از کار روزانهٔ مطب درمیآیند. هزینه و سود را عمداً کنار گذاشتهایم، چون حسابشان با دفاتر مالی مطب است.
پیش از حساب کردن: سه قاعده
- با گذشتهٔ خودتان مقایسه کنید. هر عدد را کنار ماههای قبل همین مطب بگذارید، نه کنار مطب دیگر. تخصص، شهر و نوع خدمات عددها را آنقدر عوض میکند که مقایسه با دیگران گمراهکننده است.
- تعریف را عوض نکنید. تعریف هر شاخص را یک بار بنویسید. اگر یک ماه لغو دیرهنگام را غیبت بشمارید و ماه بعد نه، روندی که میبینید ساختگی است.
- از یک ماه نتیجه نگیرید. ماهی که تعطیلی طولانی دارد، مثل فروردین، با بقیه فرق دارد. روند سه ماه پشتسرهم و مقایسه با همان ماه در سال قبل قابلاعتمادتر است.
۱. نرخ بازگشت بیمار
نرخ بازگشت نشان میدهد از بیمارانی که در یک ماه ویزیت شدهاند، چند نفر در مدت مشخصی دوباره به مطب آمدهاند. این مدت را با توجه به کار مطب انتخاب کنید. برای مطبی که بیمارانش هر چند ماه برای کنترل برمیگردند، سه ماه معقول است. برای خدمتی که فقط یک بار انجام میشود، این شاخص معنای زیادی ندارد.
برای حساب کردنش، بیمارانی را که در ماه پایه ویزیت شدهاند فهرست کنید. هر بیمار یک بار شمرده شود، حتی اگر در آن ماه دو بار آمده باشد. سه ماه بعد ببینید چند نفرشان دوباره آمدهاند و این عدد را بر کل فهرست تقسیم کنید.
مثال: فرض کنید در مهر ۸۰ بیمار ویزیت شدهاند و تا پایان دی ۲۸ نفرشان دوباره آمدهاند. پس نرخ بازگشت سهماهه ۲۸ تقسیم بر ۸۰، یعنی ۳۵ درصد است.
اگر این نرخ چند ماه پشتسرهم پایین بیاید، اول پیگیری را بسنجید. با بیمارانی که پزشک گفته برگردند واقعاً تماس گرفته شده است؟ روال این کار در راهنمای پیگیری بیمار بعد از درمان آمده است. بعد سراغ تجربهٔ بیمار بروید. انتظار طولانی در سالن یا سختی گرفتن نوبت هم بیمار را به مطب دیگری میبرد.
۲. سهم بیمار جدید و بیمار قدیمی
این شاخص میگوید چه بخشی از بیماران یک ماه اولین بار به مطب آمدهاند. بیمار جدید کسی است که پروندهاش در همان ماه تشکیل شده است. بقیه بیمار قدیمیاند. بیماران متفاوتی را که در ماه ویزیت شدهاند بشمارید و تعداد پروندههای تازهٔ همان ماه را بر این عدد تقسیم کنید.
مثال: اگر در آبان ۱۲۰ بیمار متفاوت ویزیت شدهاند و ۳۰ پروندهٔ تازه ساخته شده، ۲۵ درصد بیماران جدید و ۷۵ درصد قدیمی بودهاند.
این درصد را همیشه کنار تعداد پروندههای تازه بخوانید. سهمی که کم شده ولی تعدادش ثابت مانده، یعنی بیماران قدیمی بیشتر برگشتهاند و این خبر بدی نیست. اگر خود تعداد پروندههای تازه چند ماه پشتسرهم کم شود، مطب کمتر از قبل دیده یا به دیگران معرفی میشود. حالت سوم هم هست: بیمار جدید زیاد است ولی نرخ بازگشت پایین میماند. یعنی بیماران یک بار میآیند و دیگر برنمیگردند. در این حالت پیش از هر خرج تازه برای دیده شدن، دلیل برنگشتن بیماران را پیدا کنید.
۳. درآمد هر ساعت کار
ماهی که دریافتیاش بالا رفته، شاید فقط ساعت کار بیشتری داشته است. این شاخص دریافتی و ساعت کار را کنار هم میگذارد. دریافتی ماه را بر ساعت کار همان ماه تقسیم کنید. ساعت کار را از برنامهٔ هفتگی پزشک دربیاورید و روزهای تعطیل، مرخصی و غیبتهای ناگهانی پزشک را از آن کم کنید.
یک تصمیم را هم از اول بگیرید: منظورتان از دریافتی، پولی است که در ماه رسیده یا مبلغ خدماتی که در ماه انجام شده؟ این دو یکی نیستند. پول بعضی خدمات دیرتر میرسد و بعضی پرداختهای این ماه بابت خدمات ماه قبل است. هر کدام را انتخاب کردید، همیشه همان را به کار ببرید.
مثال: پزشکی هفتهای چهار روز و روزی پنج ساعت کار میکند. در ماهی با چهار هفتهٔ کامل، ساعت کارش ۸۰ است. اگر ماه بعد دو روز تعطیل باشد و ۷۰ ساعت کار کند، ولی دریافتیاش تغییری نکند، درآمد هر ساعتش حدود یکهفتم بالا رفته است.
اگر ساعت کار ثابت است و این عدد پایین میآید، اول سه چیز را ببینید: نوبت خالی بیشتر، غیبت بیشتر، یا خدمتی که انجام شده و پولش نرسیده است. سه شاخص بعدی همین سه را از هم جدا میکنند. اگر هیچکدام نبود، ترکیب خدمات و تخفیفها را ببینید. در کلینیک چندپزشکی این عدد را برای هر پزشک جدا حساب کنید.
۴. نرخ غیبت
نرخ غیبت سهم نوبتهایی است که بیمار در آنها نیامد و از قبل هم خبر نداد. تعداد این نوبتها را بر همهٔ نوبتهای ثبتشدهٔ ماه تقسیم کنید. اینکه لغو دیرهنگام را چطور بشمارید و راههای کم کردن غیبت در راهنمای کاهش غیبت بیمار در مطب آمده است.
مثال: اگر همان پزشک در یک ماه ۲۰۴ نوبت داشته و بیمار ۱۰ نوبت بیخبر نیامده باشد، نرخ غیبت حدود ۵ درصد است.
غیبت را کنار روز و ساعت نوبتها ببینید. اگر غیبت در یک روز هفته یا در نوبتهایی که هفتهها جلوتر گرفته شدهاند جمع شده، مشکل از چیدن نوبتهاست، نه از بیماران. غیبت را هم از نوبت خالی جدا نگه دارید. نوبت خالی را هیچ بیماری نگرفته است، ولی در غیبت، بیمار نوبت گرفته و نیامده است. راهحل این دو یکی نیست.
۵. سهم نوبتهای خالی
این شاخص میگوید چه بخشی از ظرفیت پزشک اصلاً پر نشده است. ظرفیت یعنی تعداد نوبتی که برنامهٔ هفتگی پزشک در ماه جا دارد: ساعت کار هر روز تقسیم بر مدت معمول هر نوبت، ضرب در روزهای کاری ماه. نوبتهای ثبتشدهٔ ماه را از ظرفیت کم کنید و باقیمانده را بر ظرفیت تقسیم کنید. نوبت لغوشدهای را که دوباره پر نشده، خالی بشمارید.
مثال: همان پزشک روزی پنج ساعت کار میکند و هر نوبتش ۲۰ دقیقه است، پس روزی ۱۵ نوبت جا دارد. در ۱۶ روز کاری ظرفیت ماه ۲۴۰ نوبت است. اگر ۲۰۴ نوبت ثبت شده باشد، ۳۶ نوبت خالی مانده، یعنی ۱۵ درصد ظرفیت.
نوبتهای خالی معمولاً در چند روز یا چند ساعت مشخص جمع میشوند، نه در همهٔ برنامه. اگر عصرهای پنجشنبه هر ماه خالی میماند، شاید بهتر باشد آن ساعتها را به روز دیگری ببرید. اگر خالیها در همهٔ روزها پخشاند و سهمشان بالا میرود، به شاخص بیمار جدید برگردید؛ احتمالاً بیمار تازه کمتر آمده است. عدد خیلی پایین هم پیام دارد. اگر نوبتها همیشه پر است و بیماران هفتهها منتظر وقت میمانند، ساعت کار یا مدت نوبتها را دوباره بسنجید.
۶. بدهی باز بیماران در پایان ماه
بدهی باز یعنی خدمتی انجام شده و همهٔ پولش هنوز نرسیده است. این عدد را در آخرین روز هر ماه بگیرید، به دو شکل: تعداد بیماران بدهکار و جمع بدهی آنها. بدهی تازهٔ همین ماه را هم از بدهی ماههای قبل جدا کنید، چون پیگیری بدهی کهنه کار دیگری است.
مثال: پایان مهر ۱۴ بیمار بدهکار بودهاند و پایان آبان ۲۲ بیمار، در حالی که تعداد ویزیتهای دو ماه تقریباً یکی بوده است. ممکن است بدهی در حال انباشته شدن باشد. عدد پایان آذر نشان میدهد این افزایش روند است یا اتفاق یک ماه.
اگر بدهی ماهبهماه بزرگتر شد، پیش از اینکه بیماران را مقصر بدانید، روال پذیرش را بسنجید. ببینید پرداخت جزئی را چه کسی قبول میکند و پیگیری بدهی از چه زمانی شروع میشود. وقتی بیمار بدهکار برای نوبت بعد میآید، منشی باید پیش از ویزیت از بدهیاش خبر داشته باشد. حسابوکتاب روزانه، از بستن صندوق تا سهم بیمه، موضوع صفحهٔ نرمافزار حسابداری مطب است.
خواندن شاخصهای عملکرد مطب کنار هم
این شش عدد را در یک صفحهگسترده نگه دارید: هر ماه یک ردیف و هر شاخص یک ستون. تعداد و جمع بدهی را همان روز آخر ماه یادداشت کنید. بقیهٔ ستونها را چند روز بعد پر کنید، مثلاً سوم ماه بعد، تا پرداختها و نوبتهای روزهای آخر ماه هم ثبت شده باشند.
هر شاخص را کنار بقیه بخوانید. چند الگوی رایج:
- نوبت خالی بیشتر شده و درآمد هر ساعت پایین آمده: مشکل از جذب بیمار یا چیدن برنامه است.
- نوبتها پر است ولی درآمد هر ساعت پایین آمده: غیبت و بدهی باز را ببینید.
- بیمار جدید زیاد و نرخ بازگشت پایین: بیماران یک بار میآیند و برنمیگردند.
- همهٔ شاخصها ثابت و فقط دریافتی کم شده: شاید ماه کوتاهتر بوده یا تعطیلی بیشتری داشته است. ساعت کار را دوباره بشمارید.
در کلینیک چندپزشکی، هر شاخص را یک بار برای کل کلینیک و یک بار برای هر پزشک حساب کنید. عددی که برای کل کلینیک ثابت مانده، ممکن است افت یک پزشک و رشد پزشک دیگر را پنهان کرده باشد. عددهایی که مدیر کلینیک بهتر است هر هفته ببیند، در صفحهٔ آموزش مدیریت کلینیک آمده است.
این عددها در کلینیک پرو
کلینیک پرو اپ ویندوز، مک و اندروید است. دادهها روی سرور میماند و اپ برای کار به اینترنت نیاز دارد. بخشی از دادهٔ این شاخصها را آماده نشان میدهد و بقیه را باید خودتان حساب کنید:
- دریافتی ماه: کارت «دریافتی» داشبورد برای ماه جاری، و نمودار «دریافتی هر ماه» برای هر ماه از سالی که انتخاب میکنید. این عدد پولی است که واقعاً رسیده است: نقد، کارتخوان و کارتبهکارت. برداشت از کیف پول بیمار در آن حساب نمیشود.
- نوبتهای خالی: نمودار «نوبتهای هر روز» در داشبورد تعداد نوبتهای هر روز یک ماه را نشان میدهد و روزهای کمنوبت در آن زود دیده میشوند. ظرفیت و درصد را خودتان حساب کنید.
- غیبت: برای نوبتی که بیمار نیامده، وضعیت «غیبت» هست. صفحهٔ «نوبتها» هر بار یک روز را نشان میدهد و شمار ماهانهٔ غیبت ندارد.
- بیمار جدید: در فیلتر فهرست «پرونده بیماران»، «تاریخ پذیرش» پروندهها را بر اساس تاریخ تشکیل محدود میکند. با بازهٔ یک ماه، فقط پروندههای تازهٔ همان ماه میمانند.
- بدهی باز: در همان فیلتر، کلید «فقط پروندههای دارای بدهی» بیماران بدهکار را جدا میکند. صفحهٔ «پرداختها» هم با بازهٔ تاریخ، جمع صورتحسابها و مبلغ «تسویهنشده» را نشان میدهد. ولی صورتحسابی که بخشی از آن پرداخت شده، با همهٔ مبلغش در «تسویهنشده» میآید. برای جمع بدهی واقعی، ستون «مانده» در صورتحسابهای هر بیمار را جمع بزنید.

گزارش «کارکرد روزانه» در منوی «گزارشها» یک روز را با جزئیات نشان میدهد: مبلغ خدمات آن روز، تخفیف، سهم بیمه اگر با بیمه کار میکنید، سهم بیمار، پرداختشده و بدهی مانده. دریافتی همان روز به تفکیک نقدی، کارتخوان و کارتبهکارت میآید. فهرست را میتوان بر اساس خدمت، روش پرداخت و وضعیت پرداخت فیلتر کرد. در کلینیک، فیلتر پزشک هم هست. در اپ ویندوز و مک، دکمهٔ «خروجی» فایل اکسل یا CSV میسازد و دکمهٔ «چاپ» هم هست.

این گزارش روزانه است و جمع ماه را نمیدهد. اگر مبلغ خدمات را مبنای درآمد هر ساعت گرفتهاید، خروجی روزهای ماه را در یک صفحهگسترده کنار هم بگذارید. کلینیک پرو نرخ بازگشت و درآمد هر ساعت را حساب نمیکند. این دو را از همین دادهها در برگهٔ ماهانهٔ خودتان دربیاورید. اگر تنها پزشک مطب خودتان هستید و میخواهید بدانید نوبت، پرونده و پرداخت در اپ چطور به هم وصلاند، صفحهٔ نرمافزار مدیریت مطب را ببینید.
پرسشهای رایج
نرخ بازگشت یا نرخ غیبت خوب چند درصد است؟
عددی که برای همهٔ مطبها درست باشد وجود ندارد. مطبی که بیشتر ویزیت اول دارد و مطبی که بیماران ثابت دارد، دو عدد کاملاً متفاوت میبینند و هر دو میتوانند سالم باشند. معیار هر مطب ماههای قبل خودش است. اگر عددی چند ماه پشتسرهم بدتر شده، دلیلش را پیدا کنید.
این شاخصها را هفتگی حساب کنم یا ماهانه؟
برای همهٔ آنها مرور ماهانه کافی است. اگر برنامهٔ پزشک یا روال تماس با بیماران را تازه عوض کردهاید، غیبت و نوبت خالی را چند هفته هفتگی هم ببینید تا اثر تغییر زودتر معلوم شود.
برای حساب این شاخصها حسابدار لازم است؟
نه. اینها عددهای کار روزانهٔ مطباند و با شمردن نوبتها، پروندهها و پرداختها و یک صفحهگستردهٔ ساده حساب میشوند. مسائل مالیاتی و دفاتر قانونی موضوع جداگانهای است و باید از حسابدار یا مرجع رسمی بپرسید.