پیگیری بیمار بعد از درمان
بیماری که باید برای ویزیت کنترل، جلسهٔ بعدی دوره یا معاینهٔ دورهای برگردد، اگر کسی سراغش را نگیرد معمولاً برنمیگردد. این راهنما میگوید چه کسی و کی تماس بگیرد، پشت تلفن چه بگوید، نتیجه را چطور ثبت کند و بعد از چند تماس بیجواب چه کند.
پزشک در پایان ویزیت میگوید «سه ماه دیگر برای کنترل بیایید». بیمار سر تکان میدهد و میرود. سه ماه بعد نه بیمار زنگ میزند و نه کسی از مطب سراغش را میگیرد. جلسهٔ دوم یک دورهٔ درمان هم همین سرنوشت را پیدا میکند: بیمار میگوید «بعداً هماهنگ میکنم» و دیگر خبری از او نمیشود. پیگیری بیمار بعد از درمان یعنی جلوی همین فراموشی را بگیرید. برای این کار چهار چیز لازم است: یک فهرست واحد، یک مسئول مشخص، ساعت ثابت برای تماس و قاعدهای از پیش روشن برای وقتی که بیمار جواب نمیدهد.
کدام بیماران باید پیگیری شوند
همهٔ بیماران تماس پیگیری لازم ندارند. فهرست را با این چند گروه شروع کنید:
- ویزیت کنترل: پزشک خواسته بیمار بعد از مدت مشخصی برگردد تا نتیجهٔ درمان را ببیند.
- جلسهٔ بعدی یک دورهٔ درمان: درمانی که چند جلسه دارد، مثل فیزیوتراپی یا لیزر، و بیمار جلسهٔ بعد را رزرو نکرده است.
- معاینهٔ دورهای: خدمتی که باید هر چند ماه تکرار شود، مثل جرمگیری در دندانپزشکی.
- کار نیمهتمام: بیماری که قرار بود جواب آزمایش را برای پزشک بیاورد و هنوز نیاورده است.
اینکه چه کسی و کی باید برگردد، تصمیم پزشک است. کار منشی این است که این تصمیم فراموش نشود. اگر پزشک فقط شفاهی بگوید «ماه بعد بیاید» و جایی نوشته نشود، پیگیری از همان لحظه به حافظهٔ یک نفر سپرده شده است.
پیگیری از اتاق پزشک شروع میشود
زمان درست ثبت پیگیری، پایان ویزیت است، نه چند روز بعد. روال سادهای بگذارید: پزشک در پایان ویزیت زمان تقریبی مراجعهٔ بعد و دلیلش را در پرونده مینویسد یا به منشی میگوید. منشی هنگام خروج بیمار یکی از این دو کار را میکند:
- اگر بیمار میتواند، همان لحظه نوبت بعدی را میگیرد. نوبتی که ثبت شده دیگر پیگیری نمیخواهد و فقط پیش از روز نوبت تأیید لازم دارد.
- اگر برنامهٔ بیمار هنوز معلوم نیست، نام او، دلیل پیگیری و تاریخ تماس را در فهرست پیگیری ثبت میکند. «بعداً زنگ میزند» تاریخ نیست.
این همان قدم آخر مراحل پذیرش بیمار در مطب است که در روزهای شلوغ بیشتر از بقیه جا میماند.
تاریخ تماس را چند روز پیش از موعد بگذارید، نه خود روز موعد. وقتی منشی خود روز موعد زنگ بزند، ممکن است در برنامهٔ پزشک وقت خالی مناسبی نمانده باشد.
یک فهرست و یک مسئول
پیگیریای که بین دفترچهٔ منشی، کاغذ روی میز پزشک و پیامهای گوشی پخش شده، دیر یا زود گم میشود. همهٔ موردها را در یک فهرست نگه دارید و برای هر مورد اینها را بنویسید: نام و شمارهٔ بیمار، دلیل پیگیری، تاریخ تماس و نتیجهٔ تماسهای قبلی.
فهرست یک مسئول هم لازم دارد. در مطب تکپزشکی معمولاً همان منشی است. در کلینیکی که چند منشی دارد، معلوم کنید فهرست با کیست. اگر همه مسئول باشند، هر منشی فکر میکند دیگری تماس گرفته است. تقسیم کار و دسترسی منشیها و پزشکان در کلینیک چندپزشکی، موضوع صفحهٔ نرمافزار مدیریت کلینیک است.
کی تماس بگیرید
- برای تماسهای پیگیری ساعت ثابتی در روز بگذارید، مثلاً ساعتی که مطب خلوتتر است. تماسی که وسط شلوغی پذیرش گرفته شود، معمولاً نیمهکاره میماند.
- هر روز اول سراغ موردهای عقبافتاده بروید، بعد موردهای امروز، و اگر وقت ماند، موردهای فردا.
- اگر تماس اول بیجواب ماند، تماس بعدی را در ساعت دیگری از روز بگیرید. کسی که صبحها سر کار است، شاید عصر جواب بدهد.
پشت تلفن چه بگویید
تماس پیگیری کوتاه است و یک هدف دارد: گرفتن نوبت. یک متن ثابت کمک میکند هر کسی که تماس میگیرد، همان را بگوید:
«سلام، از مطب دکتر رضایی تماس میگیرم. دکتر خواسته بودند حدود سه ماه بعد از درمان برای کنترل بیایید. هفتهٔ آینده سهشنبه ساعت ۱۰ یا پنجشنبه ساعت ۱۷ وقت داریم. کدام برایتان بهتر است؟»
چند نکته در همین چند جمله هست:
- دلیل تماس را از زبان پزشک بگویید. بیمار باید بداند این تماس به خواست پزشک است و تبلیغ نیست.
- دو وقت مشخص پیشنهاد کنید. پرسیدن «کی وقت دارید؟» گفتوگو را طولانی میکند و اغلب به «بعداً خبر میدهم» میرسد.
- اگر بیمار گفت حالش خوب است و لازم نمیبیند بیاید، خودتان تصمیم نگیرید. بگویید حرفش را به پزشک میرسانید و نتیجه را خبر میدهید.
- وقتی بیمار میگوید بعداً خودش زنگ میزند، بپرسید کی میشود دوباره تماس گرفت و همان تاریخ را در فهرست بنویسید.
نتیجهٔ هر تماس را ثبت کنید
تماسی که ثبت نشود، یا فردا دوباره گرفته میشود یا دیگر هیچوقت گرفته نمیشود. برای هر تماس سه چیز بنویسید:
- تاریخ و نام کسی که تماس گرفت
- نتیجه: پاسخ داد یا پاسخ نداد
- یک جمله دربارهٔ آنچه گفته شد
همان یک جمله مهمترین بخش است. «تماس گرفته شد» به نفر بعدی چیزی نمیگوید. «گفت تا آخر ماه در سفر است، اول ماه بعد تماس بگیرید» میگوید. «پاسخ نداد، دو بار زنگ خورد» هم دستکم نشان میدهد شماره درست است.
در پایان هم وضعیت هر پیگیری روشن شود. این سه حالت را از هم جدا نگه دارید:
- نوبت گرفت: کار تمام است.
- نپذیرفت: بیمار نمیخواهد برگردد. دلیلش را بنویسید، مثلاً «به شهر دیگری رفته» یا «درمان را جای دیگری ادامه میدهد». اگر دلیلی بارها تکرار شود، پزشک باید از آن خبر داشته باشد.
- پیگیری بدون نوبت تمام شد: مثلاً پزشک بعد از شنیدن حرف بیمار گفته کنترل لازم نیست.
بعد از چند تماس بیجواب چه کنید
اگر از قبل قاعدهای نداشته باشید، بیمار بیجواب یا هر روز در فهرست میماند و فهرست را شلوغ میکند، یا بعد از اولین تماس کنار گذاشته میشود. قاعده را یک بار با پزشک بگذارید. یک نمونه:
- سه تماس در سه روز مختلف و در ساعتهای متفاوت.
- بعد از دومین تماس بیجواب، یک پیامک کوتاه بفرستید که از مطب تماس گرفتهاید و شمارهٔ مطب را بنویسید.
- اگر بعد از تماس سوم هم خبری نشد، پیگیری را با توضیح «سه تماس بیجواب» ببندید.
برای بعضی بیماران این قاعده کافی نیست. اگر پزشک گفته پیگیری بیماری خاص مهم است، مثلاً درمانش نیمهکاره مانده، بعد از تماس سوم پیگیری را نبندید و به پزشک خبر بدهید. ادامهٔ کار با تصمیم پزشک است.
اگر کس دیگری گوشی را برداشت و گفت شماره مال بیمار نیست، این را در پرونده بنویسید تا در مراجعهٔ بعدی بیمار، شمارهاش اصلاح شود.
پیگیری با تماس تأیید نوبت فرق دارد
این دو تماس شبیه هماند، ولی هدفشان فرق دارد. پیگیری برای بیماری است که هنوز نوبت ندارد و هدفش گرفتن نوبت است. تماس تأیید برای بیماری است که نوبت دارد و هدفش این است که مطمئن شوید میآید یا جایش برای کس دیگری آزاد میشود. روال تماس تأیید در مقالهٔ کاهش غیبت بیمار در مطب آمده است. اگر هر دو کار با یک نفر است، بهتر است در یک فهرست بمانند، ولی هر مورد معلوم باشد از کدام نوع است.
صف پیگیری در کلینیک پرو
کلینیک پرو اپ ویندوز، مک و اندروید است و با اینترنت کار میکند. پیگیری بیماران در آن در صفحهٔ «صف پیگیری» جمع میشود. بخشی از موردها خودشان به این صف میآیند:
- جلسهٔ بعدی یک دورهٔ درمان فعال که سررسید دارد و هنوز نوبت ندارد، از چند روز پیش از سررسید.
- بیماری که خدمتی گرفته که هنگام تعریفش نوشتهاید چند ماه بعد باید تکرار شود.
- نوبتی که ثبت شده و هنوز قطعی نشده، با موعد تماس یک روز پیش از نوبت.
موردهای دیگر را دستی اضافه میکنید. در صفحهٔ دورههای درمان، کنار جلسهای که نوبت ندارد، گزینهٔ «افزودن به صف پیگیری» هست. روی یادداشت پروندهٔ بیمار هم میشود موعدی از سه روز تا یک ماه بعد گذاشت. آن یادداشت در همان روز در صف پیگیری میآید.

بالای صفحه نواری از روزهاست: «عقبافتاده»، «امروز»، «فردا» و روزهای هفتهٔ پیش رو. کنار هر روز شمار کارهای باز همان روز آمده است. منشی صبح از «عقبافتاده» شروع میکند و بعد سراغ امروز میرود. فهرست را با نام، موبایل، کد ملی یا شمارهٔ پرونده جستوجو میکنید و با منبع پیگیری، وضعیت و خدمت محدود میکنید.
هر کارت شمارهٔ بیمار، دلیل پیگیری و موعد آن را نشان میدهد. زیرش آخرین تماس در یک خط آمده است: تعداد تماسها، نتیجهٔ آخرین تماس و یادداشتش. سابقهٔ کامل تماسها، با نام کسی که هر تماس را گرفته، با یک کلیک باز میشود. هشدارهای پروندهٔ بیمار هم روی همین کارت دیده میشوند.
دکمهٔ «ثبت تماس» پنجرهای با دو گزینهٔ «پاسخ داد» و «پاسخ نداد» باز میکند و یک کادر برای اینکه چه گفته شد. پر کردن این کادر اجباری است، چون تماس بیتوضیح به نفر بعدی کمکی نمیکند. همین تماس در تب «کال سنتر» پروندهٔ بیمار هم ثبت میشود. اپ تعداد تماسها را نشان میدهد، ولی پیگیری را بعد از چند تماس بیجواب خودش نمیبندد. قاعدهٔ آن را خودتان میگذارید.
پیگیری از دو راه بسته میشود. وقتی نوبتی برای بیمار قطعی شود، پیگیریاش خودش «نوبت گرفت» میشود و از صف بیرون میرود. برای بقیهٔ حالتها دکمهٔ «اتمام پیگیری» هست، با دو گزینهٔ «پیگیری انجام شد» و «بیمار نپذیرفت». برای «بیمار نپذیرفت» نوشتن دلیل اجباری است. پیگیری بستهشده از صف کار بیرون میرود، ولی در سابقه میماند. موردی هم که مدت زیادی از موعدش بگذرد و کسی آن را نبندد، خودکار «منقضی» میشود.
بقیهٔ ابزارهای ارتباط با بیمار در کلینیک پرو، مثل برچسبها و سابقهٔ تماس، در صفحهٔ نرمافزار ارتباط با بیمار آمده است. کارهای روزانهٔ دیگر منشی، از ثبت نوبت تلفنی تا ثبت پرداخت، در صفحهٔ نرمافزار منشی مطب توضیح داده شده است.
پرسشهای رایج
پیگیری بیمار کار منشی است یا پزشک؟
اینکه چه کسی و کی برگردد، تصمیم پزشک است. تماس گرفتن، ثبت نتیجه و گرفتن نوبت کار منشی است. هر پاسخی که به تصمیم پزشکی نیاز دارد، مثل بیماری که میگوید دیگر لازم نیست بیاید، باید به پزشک برسد.
چند روز پیش از موعد با بیمار تماس بگیریم؟
به برنامهٔ مطب بستگی دارد. اگر نوبتهای پزشک معمولاً یک هفته جلوتر پر میشوند، دستکم یک هفته پیش از موعد زنگ بزنید تا وقت مناسب هنوز خالی باشد.
اگر بیمار گفت حالش خوب است و نمیآید، چه کنیم؟
حرفش را بنویسید و به پزشک بگویید. اگر پزشک گفت کنترل لازم است، یک بار دیگر تماس بگیرید و دلیلش را از زبان پزشک بگویید. اگر باز نپذیرفت، پیگیری را با همین دلیل ببندید.